ΚΛΗΔΟΝΑΣ

Η λέξη «ο κλήδονας» προέρχεται από την αρχαία λέξη «η κληδών», με την οποία, σύμφωνα με τον Παυσανία και τον Όμηρο, ονόμαζαν τον προγνωστικός ήχος, το μαντικό σημάδι, το άκουσμα της προφητείας. Σύμφωνα με ορισμένους η λέξη «Κλήδωνας» προέρχεται από τη λέξη κλειδί που ανοίγει και κλείνει το κουτί της τύχης εξ’ ου και η μαντινάδα:

Κλειδώσετε τον κλήδονα με δόξα και με χάρη
Κι απού ‘χει μήλο κόκκινο ταχυτέρου να το πάρει.

Ωστόσο η σωστή προέλευσή της είναι από την αρχαία λέξη «κλήδων» που στον Όμηρο σημαίνει μαντικό σημάδι - προφητεία.

Ο Κλήδονας είναι το έθιμο των κοριτσιών που ζητούν να μαντέψουν τη μοίρα τους

και το τυχερό τους. Γιορτάζεται στις 24 του Ιούνη. Στην πάροδο των αιώνων, το έθιμο συνδέθηκε με το Γενέθλιο του Ιωάννη του Πρόδρομου.

Την ημέρα του Κλήδονα, τα ανύπαντρα κορίτσια, μαζεύονται σ’ ένα από τα σπίτια του χωριού και αναθέτουν σε κάποιο μέλος της παρέας, συνήθως σε μια Μαρία, της οποίας και οι δύο γονείς είναι εν ζωή, να φέρει από το πηγάδι ή την πηγή το «αμίλητο νερό». Το ονομάζουν έτσι γιατί αυτή η κοπέλα, η Μαρία, και η συνοδεία της πρέπει να ολοκληρώσουν την αποστολή τους τηρώντας απόλυτη σιωπή. Ωστόσο, τα παλικάρια παραφυλούν στους δρόμους και προσπαθούν με πειράγματα να κάνουν τα κορίτσια να μιλήσουν. Αν συμβεί αυτό, η μαντική του Κλήδονα χάνεται. Επιστρέφοντας στο σπίτι, αδειάζουν το νερό σε πήλινο δοχείο και το βάζουν στο χαγιάτι ή στη ρίζα κάποιου δέντρου. Κάθε κορίτσι ρίχνει στο νερό κάποιο αντικείμενο που μόνο εκείνη αναγνωρίζει, το ριζικάρι όπως το λένε.

Τα ριζικάρια ρίχνουνε στου Κλήδονα τη χάρη

για να επιλέξει ποια με ποιόν θα γίνουνε ζευγάρι.

Σκεπάζουν το δοχείο με κόκκινο πανί και το αφήνουν κάτω απ’ το φως των αστεριών  ως το επόμενο πρωί και μέχρι να τελειώσει η λειτουργία του Αι-Γιάννη. Λέγεται ότι τη νύχτα αυτή, τα κορίτσια θα δουν στα όνειρά τους τον μελλοντικό τους σύζυγο.

Κλειδώνουμε τον Κλήδονα με τ’ Αι Γιαννιού τη χάρη
Κι όποια ’χει ριζικό καλό να δώσει να τον πάρει.

Την παραμονή του Αι-Γιαννιού, σε κάθε γειτονιά ανάβουν μικρές φωτιές και μια μεγάλη φωτιά στη κεντρική πλατεία, ώστε να φαίνεται από παντού. Τότε, οι κάτοικοι πηδούν, ο καθένας μόνος του, ή ζευγαράκια πιασμένα χέρι-χέρι, πάνω από τις φωτιές, κάνοντας ευχές για υγεία, ευτυχία ή εξορκισμό του κακού.

Ανήμερα του Αι-Γιάννη η Μαρία φέρνει μέσα το δοχείο. Το μεσημέρι ή το απόγευμα, μαζεύονται πάλι οι ανύπαντρες κοπέλες. Τώρα όμως, στην παρέα μπορούν να συμμετέχουν και παντρεμένες γυναίκες, συγγενείς και γείτονες για να παίξουν το ρόλο μαρτύρων στη μαντική διαδικασία. Καθισμένη στο κέντρο της παρέας η Μαρία ανοίγει το δοχείο και βγάζει ένα ένα τα αντικείμενα απαγγέλοντας ταυτόχρονα δίστιχα.

Αυτό επαναλαμβάνεται έως ότου όλα τα ριζικάρια, όπως τα λένε, βγουν από το δοχείο. Προς το σούρουπο, όταν τελειώσει η μαντική διαδικασία, η κάθε κοπέλα γεμίζει το στόμα της με μια γουλιά αμίλητο νερό και στέκεται μπροστά σε ανοιχτό παράθυρο, έως ότου ακούσει το πρώτο αντρικό όνομα. Αυτό πιστεύεται ότι θα είναι και το όνομα του άνδρα που θα παντρευτεί.

Στο όνομά σου ορκίζομαι στον Κλήδονα επάνω
αν δεν σε κάνω ταίρι μου καλιά 'χω να πεθάνω.

Μετά το τέλος όλης αυτής της διαδικασίας, στήνεται μεγάλο γλέντι στο οποίο συμμετέχει όλο το χωριό.

© 2017 Ένωση Κρητών Αγίων Αναργύρων
acebook
outube
χεδιασμός